Czym jest sztuczna inteligencja

Po przedstawieniu tematu Dawid przeszedł do omówienia kolejnych zagadnień wystąpienia. Zaczął od przedstawienia definicji dziedziny nauki i techniki jaką jest sztuczna inteligencja jako obszaru na styku informatyki, psychologii i neurologii. Zaznaczając rolę procesów inżynierskich przy powstawaniu tej „hipotetycznej inteligencji”. Takie przedstawienie zagadnienia podkreśla interdyscyplinarność tej dziedziny i jej dynamizm. Dzisiejsze ujęcie tej dziedziny jest bardzo młode, bo rozpoczęcie prac nad nim datujemy na lata 50. XX wieku, kiedy to dzięki nowym narzędziom, jakimi były stworzone kilka lat wcześniej komputery i dzięki wcześniejszym teoretycznym pracom w dziedzinie systemów logicznych, stało się możliwe stworzenie programów zdolnych do przeprowadzania automatycznych procesów wnioskowania. Do tego momentu komputery były używane tylko do przyspieszania obliczeń arytmetycznych. Obecnie przez sztuczną inteligencje(ang. artificial intelligence – skrót AI) rozumie się dział nauk o informacji zajmującą się rozwiązaniem problemów wnioskowania, reprezentacji i pozyskiwania wiedzy, planowania, przetwarzania języka naturalnego (ludzkiego), sterowania, rozwiązywania problemów otwartych, naśladowania wybranych elementów ludzkiej inteligencji.

Po przedstawieniu zagadnienia sztucznej inteligencji nastąpiła cześć prezentująca wyobrażenie o inteligentnych maszynach w kulturze na przestrzeni wieków. Za przykłady posłużyły: Golem, Frankenstein, roboty z „Gwiezdnych wojen” oraz różne przedstawienia cyborgów.

Sieci neuronowe

Po tej krótkiej wycieczce po wyobrażeniach w kulturze, autor przeszedł do prezentacji jednego z narzędzi stosowanych w tworzeniu algorytmów sztucznej inteligencji – sieci neuronowych. Został przedstawiony schemat neuronu z naturalnego systemu nerwowego. Następnie poprzez prezentację modelu receptora dotarliśmy do schematu poglądowego sieci neuronowej i jej zastosowań. Ten trudny fragment teoretyczny został zaprezentowany w sposób jak najmniej angażujący narzędzia matematyczne. Jako uzupełnienie dla wszystkich zainteresowanych polecam krótki materiał wprowadzający do zagadnień modelowania sieci neuronowych, dostępny tutaj
oraz książkę Ryszarda Tadeusiewicza „Sieci neuronowe”.

Kolejna cześć prezentacji skupiła się na aspekcie sztucznej inteligencji jakim jest odwzorowanie inteligencji ludzkiej w najbardziej generalnym ujęciu. Zostało przedstawione pytanie „czy da się z tego zrobić sztucznego człowieka”? Niestety, publiczność nie doczekała się odpowiedzi na postawione pytanie.

Inteligencja lingwistyczna i narzędzia informatyczne

Zamiast tego, autor zamienił wcześniej postawiony problem inteligencji rozumianej w szerokim ujęciu na problem przetwarzania tekstów w języku naturalnym (ang. natural language processing – w skrócie NLP). Co jest już innym ujęciem tematu inteligencji, bo przeszliśmy z definicji inteligencji według Spermana („General intelligence, objectively determined and measured”, American Journal of Psychology, 15, 1904) do inteligencji lingwistycznej Gardnera („Multiple intelligences”, New York, BasicBooks, 1993). Miernikiem umiejętności lingwistycznych dla sztucznej inteligencji jest test Turinga. Jego twórca w latach 50. XX w. rozumiał inteligencję ludzką jako umiejętność komunikacji w języku naturalnym (więcej na ten temat można znaleźć tutaj). Ciekawym elementem była próba prezentacji chatbottów (programów prowadzących z użytkownikiem chat), niestety zabrakło autorskich przykładów takich dialogów. Polecam każdemu próbę rozmowy z takim automatem jak Alicebot (dostępny poprzez stronę http://www.alicebot.org) i tym samym sprawdzenie swoich umiejętności w teście Turinga. Spróbujcie zastanowić się nad elementami, które wskazują, że Waszym partnerem w rozmowie jest maszyna.

Kiedy komputery nas prześcigną?

Dalsze części prezentacji były bardzo krótkie i odwoływały się do wielu różnych zagadnień, dlatego podsumuję najważniejsze, pomijając kolejność chronologiczną. Chyba takim tematem, który się dominował w tej części było porównanie organizmów żywych i maszyn pod względem możliwości obliczeniowych. Za mierniki efektywności przyjęto, klasycznie, liczbę operacji stało- i zmiennopozycyjnych, co, wraz z zastosowaniem prawa Moore’a, miało pokazać realność tego, że niedługo ludzie staną się mniej inteligentni od maszyn z sztuczną inteligencją. Teoria ta wywołała kolejną dyskusję na sali, gdzie zakwestionowano przestawioną tezę, powołując się nie na brak mocy obliczeniowych, ale na brak mechanizmów rozwiązywania problemów sztucznej inteligencji.

Drugim takim ważnym elementem było przywołanie cybernetyki w kwestii możliwości wzbogacenia ludzkiego ciała o sztuczne implanty. Co miałoby skutkować zastąpieniem zniszczonych, zestarzałych organów lub też, dodaniem nowych, zwiększających możliwości funkcjonowania w środowisku danej osoby.

Etyka sztucznego człowieka

Prezentację zakończył ciekawy fragment przedstawiający prawa etyki robotów stworzone przeze rosyjskiego pisarza Isaaca Asimova, które przedstawił w opowiadaniach „Zabawa w berka” i „Roboty i Imperium” (1942).

Wystąpienie zakończyło się burzliwymi rozmowami w kuluarach, co wskazuje, że problemy sztucznej inteligencji są interesujące i ciekawe dla osób interesujących się zagadnieniami działania mózgu. Mam nadzieje, że tą prelekcją temat sztucznej inteligencji zagościł na stałe w świadomości osób powiązanych z badaniami nad mózgiem.

Autor opisu i streszczenia: Mariusz Kostrzewa